Izebel

Maar dit heb ik tegen u: u laat die Izebel, die zichzelf profetes noemt, haar gang gaan terwijl ze mijn dienaren met haar uitspraken tot ontucht en het eten van heidens offervlees verleidt. En hoewel ik haar de tijd heb gegeven om te breken met het leven dat ze leidt, weigert ze haar ontuchtig gedrag op te geven. (Openbaring 2:20-21)

Dit gedeelte komt uit het profetisch woord van Jezus aan de gemeente Tyatira. Een vrouw, die hier Izebel genoemd wordt, geeft onderwijs aan de gemeente. (In vers 20 wordt het Griekse woord didasko, onderwijzen gebruikt.) Een unieke kans om aan te geven dat zij dit onderwijzen op moet geven, omdat het fout is als een vrouw onderwijs geeft.

Maar dat gebeurt hier niet. Izebel wordt niet berispt omdat ze onderwijs geeft. Ze wordt berispt om de inhoud en de uitwerking van haar onderwijs. Dit was een unieke kans om aan te geven dat vrouwen nooit mogen onderwijzen, "kijk maar eens wat er van komt." Maar van een dergelijke wet vinden we hier niets terug.

Wat hier sterk wordt veroordeeld is immoreel gedrag en het aanzetten tot immoreel gedrag, niet het onderwijzen op zich. Er is niets op tegen als vrouwen goed en opbouwend onderwijs geven.

Geestelijke volwasseneheid

In het Nieuwe Testament worden we regelmatig gestimuleerd tot geloofsgroei en geestelijke volwassenheid.

Hierover valt nog veel te zeggen, maar het is moeilijk aan u uit te leggen, omdat u traag van begrip bent geworden. Werkelijk, u had toch inmiddels allemaal leraar moeten zijn! In plaats daarvan hebt u er zelf een nodig om u opnieuw de grondslagen van het woord van God bij te brengen; het is met u zo ver gekomen dat u weer aangewezen bent op melk in plaats van op vast voedsel. Wie melk drinkt is nog een klein kind en heeft geen weet van de draagwijdte van de verkondigde gerechtigheid. Vast voedsel is voor volwassenen; hun zintuigen zijn door ervaring geoefend en zij zijn in staat onderscheid te maken tussen goed en kwaad. (Hebreeën 11:11-14 NBV)

Volwassenheid houdt in dat we verantwoordelijkheid kunnen dragen. We moeten in staat zijn onderscheid te maken tussen goed en kwaad. We moeten verstandige beslissingen kunnen nemen. Opvallend is zelfs dat de Hebreeeënschrijver hier schrijft dat ze inmiddels allemaal leraar hadden moeten zijn.
Nog nooit heb ik iemand horen beweren dat geestelijke volwassenheid alleen voor mannen is. Het geven van onderricht behoort volgens bovenstaand gedeelte bij geestelijke volwassenheid. De gedachte dat vrouwen onder mannelijk gezag (verantwoordelijkheid) moeten staan of niet mogen onderwijzen is dus bijbels gezien een vreemd standpunt.

Broeders en zusters, wees in uw denken niet als kinderen. Wees kinderen in het kwaad, maar wees in uw denken volwassen. (1 Korintiërs 14:20)

Ook hier wordt iedereen opgeroepen tot volwassenheid. Opvallend is dat deze tekst in hetzelfde gedeelte staat als één van de bekende 'zwijgteksten' (1 Korintiërs 14:34-35).

Het verbod voor vrouwen om te (s)preken, het verbod voor vrouwen om leiding te geven en het geestelijk leiderschap van de man in het gezin is allemaal in tegenspraak met de geestelijke volwassenheid waar de Bijbel ons allemaal (dus ook vrouwen) toe oproept!

De knieval voor de tijdgeest

Er wordt wel eens beweerd dat het evangelisch feminisme een knieval is voor onze eigentijdse cultuur. Met name het seculier feminisme, dat opkwam in de zestiger jaren van de vorige eeuw, wordt genoemd. Deze redenatie is mogelijk omdat de evangelische beweging zijn eigen geschiedenis niet kent. De evangelische beweging onderscheidde zicht in zijn begintijd juist door de participatie van vrouwen in de bediening.

Veel groepen die de openbare bediening van vrouwen ondersteunden, deden dat vanuit de overtuiging dat de Bijbel daar alle aanleiding toe geeft. Toen deze groepen zich echter druk gingen maken over de maatschappelijke fatsoensnormen, werden de vrouwen beknot in hun mogelijkheden.

Dr. Timothy Larsen schrijft in zijn boek Women, Ministry and the Gospel (eigen vertaling):

Wanneer evangelischen (gedurende hun geschiedenis) meer aandacht gaven aan de Bijbel en het evangelie dan aan gerespecteerd worden door de maatschappij, hebben hun overtuigingen er vaak toe geleid om vrouwen in openbare bedieningen te ondersteunen. Maar naarmate ze meer in beslag genomen werden door culturele fatsoensnormen, zijn de vrouwen steeds weer aan de kant gezet.

Natuurlijk zijn er altijd mensen geweest die (gebaseerd op hun begrip van de Bijbel) tegen vrouwen in bepaalde posities waren, maar vrouwen aan het front is altijd een kenmerk geweest van de evangelische beweging, zeker in de begintijd.

Het evangelisch feminisme was er dus al eerder dan het seculier feminisme. Het kan daarom geen aanpassing zijn van het evangelie aan de tijdgeest.

Onderwijs in Titus 2

In Titus 2 geeft Paulus enkele onderwijsinstructies aan Titus:

Maar jij moet verkondigen wat overeenkomt met de heilzame leer. (Titus 2:1 NBV)

Er worden aanwijzingen gegeven voor vier groepen.

Oudere mannen

Oudere mannen moeten sober, waardig en bezonnen zijn, en gezond in het geloof, de liefde en de volharding. (Titus 2:2 NBV)

Oudere vrouwen

Ook oudere vrouwen moeten zich ingetogen gedragen, ze mogen niet kwaadspreken of verslaafd zijn aan wijn. Ze moeten goede raad weten te geven, (Titus 2:3 NBV)

Jonge vrouwen

en de jonge vrouwen voorhouden dat ze hun man en kinderen moeten liefhebben, dat ze ingetogen, kuis, zorgzaam in het huishouden en vriendelijk moeten zijn, en dat ze het gezag van hun man moeten erkennen. Dan wordt het woord van God in ere gehouden. (Titus 2:4-5 NBV)

Jonge mannen

Roep ook jonge mannen op in alles ingetogen te zijn.

We vinden hier ook vier leraar-leerling relaties:

1. Titus - oudere mannen
2. Titus - oudere vrouwen
3. Oudere vrouwen - jonge vrouwen
4. Titus - jonge mannen

In dit schema valt op dat Titus aan alle groepen onderwijs geeft, behalve aan de jonge vrouwen.
Het was in die tijd niet denkbaar dat een man jonge vrouwen onderwijs gaf, vooral als het om ongetrouwde vrouwen ging. Titus zou aangezien worden voor een rokkenjager. Daarom wordt de instructie van jonge vrouwen overgelaten aan oudere vrouwen. Dan wordt het woord van God in ere gehouden (vers 5b).
Er is in deze tekst geen verbod te vinden voor vrouwen om mannen te onderwijzen. Wel geeft Paulus aanwijzingen om de voorkomen dat er schande van de kerk gesproken wordt.

Hoe kunnen we deze les uit dit tekstgedeelte toepassen in onze eigen tijd? Hoe kunnen we in onze tijd voorkomen dat er schande over de kerk gesproken wordt? Hoe kunnen we voorkomen dat het evangelie een slechte indruk maakt?
Ik denk dat we in onze tijd juist geen onderscheid moeten maken tussen mannen en vrouwen in onderwijssituaties. Juist als we gekwalificeerde vrouwen verbieden (in bepaalde situaties) te onderwijzen krijgt het evangelie een slechte naam.

De reden... lust?

Vervolg op: De reden
Vertaalde fragementen vanuit een discussie op Jesus Creed.

Jennifer schrijft:

Eén van de argumenten die ik gehoord heb waarom de vrouw geen onderwijs aan de man kan geven is, dat een man door haar sexualiteit verleid kan worden en haar zal begeren.
Dezelfde reden wordt gegeven voor de veronderstelling dat een man niet met een vrouw bevriend kan zijn (of niet samen met haar in een auto kan zitten, of alleen met haar op kantoor kan zijn.)
Deze hele redenatie maakt me erg verdrietig en boos. Heeft Jezus de lust-kwestie niet afdoende behandeld?

(Zie ook mijn artikel: Vriendschap met het andere geslacht)

Michael Kruse schrijft:

Ik heb dat argument ook gehoord, maar op de één of andere manier kan ik dat nergens vinden in mijn Bijbel. :-)

Jennifer schrijft:

Het lust-argument is zo ontmoedigend omdat het de vrouw de schuld geeft van de zonde van de man. Ik heb het niet over vrouwen die opzettelijk provoceren, maar over gewone vrouwen die proberen om er leuk uit te zien. Ik hoor dit steeds weer terugkomen (in kerken, vriendschappen, enz.) en vrouwen worden gestraft (door opgelegde beperkingen) voor de zonde van mannen.
Volgens mij was Jezus heel duidelijk, lust is de verantwoordelijkheid van de kijker, niet van de persoon die begeerd wordt.

En verderop schrijft ze:

Als een man een vrouw begeert die hem niet opzettelijk uitdaagt, dan is dat zijn probleem, niet het hare. Jezus zegt zo'n man dat hij zijn oog uit moet rukken, hij zegt niets over de vrouw die het lustobject is.

Al met al valt het nog niet mee om, als je ervan uitgaat dat vrouwen bepaalde beperkingen opgelegd worden in de kerk, daar een aannemelijke verklaring voor te geven. Terwijl er redenen genoeg zijn om aan te nemen dat er geen beperkingen zijn.

De reden...

In dit bericht wil ik een vertaling weergeven van enkele fragementen van een recente discussie op Jesus Creed.

Diane schrijft:

In mijn beleving geeft de Bijbel bepaalde verboden met een reden. Het gaat niet om blinde gehoorzaamheid aan "Gij zult niet..." De regels worden gegeven om te bevrijden, niet om te onderdrukken.
Als ik er werkelijk van overtuigd zou zijn dat het gevaarlijk is om vrouwen dezelfde taken te geven als mannen, dan zou ik wellicht het weren van vrouwen uit bepaalde geestelijke posities ondersteunen. Of als de Bijbel duidelijk zou zijn op dit punt (en niet zo vaag), dan zou ik er ook voor zijn. En als mannen mij ervan kunnen overtuigen dat het weren van vrouwen een offer voor hen is, dan zou ik meer neigen naar een complementaire uitleg van de Bijbel. Ik denk echter dat het juist een groter offer voor hen zou zijn om capabele vrouwen gezag te geven.

Jennifer schrijft:

Diane, ik ben het met je eens. Paulus had in zijn culturele context een goede reden om te zeggen wat hij zei. Maar die culturele redenen bestaan nu niet meer, net zoals de voorschriften met betrekking tot de hoofdbedekking die in onze tijd nergens op slaan.

(Zie ook mijn artikelen over 1 Kor. 11)

Michael Kruse schrijft:

Inderdaad! Man en vrouw zijn als gelijken geschapen naar God's beeld. Ze zijn geroepen om samen te heersen over de schepping. Er is geen hiërarchie of rangorde in de scheppingsverhalen. Er is ontologisch (in het zijn) geen verschil tussen man en vrouw. Maar als het gaat om teleologie (het einddoel) wordt er gezegd dat vrouwen geen onderwijs en geen leiding aan mannen mogen geven; daar zijn ze niet voor bedoeld.
Waarom niet? Wat is het einddoel dat God hiermee wil bereiken? Zijn vrouwen bedrieglijk en niet te vertrouwen? Hebben ze niet de intellectuele capaciteiten? Deze beide argumenten zijn in de kerkgeschiedenis gebruikt. Als dit niet de redenen zijn, wat dan wel?
En noem dan ook gelijk een ander theologisch gebied waar teleologie (het doel waarvoor iets is gemaakt) verschilt van ontologie (de wezenskern van iets).
Diane stelt een cruciale vraag.

Vrome vrouwen naar de hel?

Op Women in Ministry schrijft Cheryl een bericht Godly women need to repent?

Enkele citaten:

Het afgelopen weekend sprak ik met een voorganger van een kerkgenootschap waar men gelooft dat vrouwen geen bijbelonderwijs aan mannen mogen geven. Ik stelde hem een aantal vragen over zijn zienswijze. Ik keek op van zijn antwoorden.

1. Ik vroeg hem of er een wet was die het godvrezende vrouwen verbood om ware bijbelse leer te onderwijzen aan mannen.
   Ja, was zijn antwoord.
2. Ik vroeg hem of ongehoorzaamheid aan deze "wet" een zonde tegen God was.
   Ja, was zijn antwoord.
3. Ik vroeg hem of, wanneer ik mannen de Bijbel onderwees en vervolgens geen berouw toonde van deze zonde voor mijn dood, ik dan naar de hel zou gaan.
   Hij zei ja.

Laat dit eens tot je doordringen. Ik ga naar de hel omdat ik bijbelse waarheden verkondig. Niet omdat ik immoreel ben of omdat ik God haat.
Dit heeft alles te maken met het gebruiken van de mij door God gegeven gaven. Deze traditie beweert dat ik naar de hel ga, omdat ik weiger om de mannen mijn bijbelstudies uit te schoppen.

Dit is een zeer merkwaardige visie. Als mannen bijbelstudie geven (waardoor mensen groeien in liefde, heiligheid en dichter bij God komen) dan is dat een goede zaak. Als vrouwen dit doen (met exact hetzelfde resultaat) dan is het zonde.
Ook als je dit in minder extreme termen uitdrukt (en met minder rigoreuze gevolgen) dan nog zie ik er de logica niet van in...

Wat zou je met je leven gedaan hebben... ?

Scot McKnight stelt in een bericht op Jesus Creed de volgende vraag:

Geloof je werkelijk dat mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn? Heb je de neiging om vrouwen als inferieur te zien? Of doen of zeggen we dingen die maken dat vrouwen zich minderwaardig voelen?

In een commentaar op hierop schrijft Molly:

"Wat zou je met je leven gedaan hebben als je een man was geweest?"

Ik had me die vraag nog nooit gesteld, maar nu drong die zich krachtig op... Ik wist het antwoord zonder erover na te denken, en dat verbaasde me nog meer. "Ik zou een theologische opleiding gedaan hebben, en ik zou nu ergens aan het preken zijn, aan het onderwijzen, mijn toekomstvisie doorgeven."

Maar omdat ik geen man ben is die gedachte nooit in me opgekomen, nog nooit, niet éénmaal. Tot op dat moment dat de Geest me deze vraag influisterde. En ik liet me op de vloer vallen en liet mijn tranen de vrije loop.

Ik voelde dat deze vraag rechtstreeks mijn hart aansprak - en me in zekere zin vroeg: "Waarom zou je, alleen maar omdat je geen man bent, Mijn roeping ontkennen?"

[...]

Ik dacht dat dat verlangen in mij zonde was, rebellie, iets om de kop in te drukken en er nooit meer aan te denken, het nooit te erkennen... Nu blijkt dat het niet slecht was, maar dat God het daar geplaatst had, met een bepaalde bedoeling. Maar met mijn patriarchale bril op had ik die bijna gemist.

Marta en Maria (Lucas 10:38-42)

Toen ze verder trokken ging hij een dorp in, waar hij gastvrij werd ontvangen door een vrouw die Marta heette. Haar zuster, Maria, ging aan de voeten van de Heer zitten en luisterde naar zijn woorden. Maar Marta werd helemaal in beslag genomen door de zorg voor haar gasten. Ze ging naar Jezus toe en zei: ‘Heer, kan het u niet schelen dat mijn zuster mij al het werk alleen laat doen? Zeg tegen haar dat ze mij moet helpen.’ De Heer zei tegen haar: ‘Marta, Marta, je bent zo bezorgd en je maakt je veel te druk. Er is maar één ding noodzakelijk. Maria heeft het beste deel gekozen, en dat zal haar niet worden ontnomen.’ (Lucas 10:38-42 NBV)

Maria zat aan de voeten van rabbi Jezus. In Handelingen 22:3 komen we deze uitdrukking ook tegen. Paulus zeg hier:

Ik heb als leerling aan de voeten van Gamaliël gezeten.

Paulus vertelt hier over zijn opleiding onder de bekende rabbi Gamaliël. De Studiebijbel zegt hierover:

Tijdens het onderricht dat dikwijls in de zuilengangen van de tempel plaatsvond, zaten de leerlingen ‘aan de voeten’ van hun leermeesters op de grond. Alleen de ‘rabbi’ was op een stoel gezeten. Op deze manier werd ook het respect voor de leermeester tot uitdrukking gebracht.

In feite lezen we hier dus dat Maria een leerling was van Jezus. Wij zouden zeggen dat Maria theologiestudent was.
En daar zit 'm de pijn van Marta's opmerking! In de cultuur van die tijd was het not done dat een vrouw tussen de mannen ging zitten als theologiestudent. De plaats van de vrouw was in het huishouden. Ziet de Heer dat dan niet?

Nee, de Heer ziet dat heel anders. Dat denken over de plaats van de man (aan Jezus' voeten) en de plaats van de vrouw (aan het aanrecht) vinden we bij Hem niet terug. Maria heeft het beste deel gekozen. En haar cultuur, haar zus en haar Heer nemen dat haar niet af.

Een vrouw in enkelvoud

Vervolg op Nu even niet!

Een vrouw dient zich gehoorzaam en bescheiden te laten onderwijzen; ik sta haar dus niet toe dat ze zelf onderwijst of gezag over mannen heeft; ze moet bescheiden zijn. Want Adam werd als eerste geschapen, pas daarna Eva. En niet Adam werd misleid, maar de vrouw; zij overtrad Gods gebod. (1 Timoteüs 2:11-14 NBV)

In Waarom geen Vrouwen? wijst David Hamilton erop dat dit gedeelte in het enkelvoud staat. Het zou goed kunnen dat Paulus een bepaalde Efezische vrouw op het oog heeft. (Lees bovenstaande tekst uit de Nieuwe Bijbelvertaling nog eens door met dit in je achterhoofd.)
Het waarschuwen tegen en bestrijden van valse leer is een belangrijk onderdeel van deze brief (zie b.v. 1 Timoteüs 1:3.) Het zou dus goed kunnen dat Paulus Timoteüs hier opdraagt om deze vrouw niet te laten onderwijzen. Ze moet eerst maar eens zelf goed onderwezen worden! (vers 11)
Sommigen suggereren dat het hier ging om de idee dat Eva eerder geschapen was dan Adam, Eva moest Adam onderwijzen in de wijsheid die ze van de slang geleerd had. Deze misvatting wordt in dat geval in vers 13 en 14 door Paulus gecorrigeerd.

Natuurlijk mag een vrouw geen onderwijs geven als zij de gemeente op een dwaalspoor brengt. Nogal wiedes!
(Zie ook Nu even niet! en Authentein.)

Nu even niet!

Vervolg op: Authentein

Een vrouw dient zich gehoorzaam en bescheiden te laten onderwijzen; ik sta haar dus niet toe dat ze zelf onderwijst of gezag over mannen heeft; ze moet bescheiden zijn. (1 Timoteüs 2:11-12)

Het werkwoord dat hier gebruikt wordt voor 'niet toestaan' heeft niet de betekenis van een permanent verbod (zie bijvoorbeeld Ben Witherington.) Het betekent zoiets als 'ik sta (nu) niet toe dat een vrouw onderricht geeft...' Het gaat dus om een tijdelijk verbod. De situatie die deze ingreep nodig maakte, moest eerst opgelost worden. Mogelijkerwijs was er sprake van een verkeerde leer, of waren de vrouwen nog niet goed genoeg onderwezen om zelf al onderwijs te kunnen geven.
Paulus had best kunnen schrijven: 'Ik zal nooit toestaan dat vrouwen onderwijzen,' maar dat schreef hij niet. De reden daarvoor is dat hij een plaatselijk probeem corrigeert!

Authentein

Ik wil dat bij iedere samenkomst de mannen met geheven handen bidden, vol toewijding, zonder wrok of onenigheid. Ook wil ik dat de vrouwen zich waardig, sober en ingetogen kleden. Ze moeten niet opvallen door een opzichtige haardracht, dure kleding, goud of parels, maar door goede daden, zoals gepast is voor vrouwen die zeggen dat ze God vereren. Een vrouw dient zich gehoorzaam en bescheiden te laten onderwijzen; ik sta haar dus niet toe dat ze zelf onderwijst of gezag over mannen heeft; ze moet bescheiden zijn. Want Adam werd als eerste geschapen, pas daarna Eva. En niet Adam werd misleid, maar de vrouw; zij overtrad Gods gebod. Ze zal worden gered doordat ze kinderen baart, als ze tenminste volhardt in het geloof, de liefde en een heilige, ingetogen levenswijze. (1 Timoteüs 2:8-15)

Op het eerste gezicht lijkt Paulus hier te zeggen dat vrouwen geen onderwijzende, leidinggevende positie mogen hebben. Over dit tekstgedeelte is veel te zeggen, maar vandaag wil ik ingaan op het woord dat doorgaans vertaald wordt met gezag hebben of heersen (vers 12.) Het Griekse woord: authentein.
Opvallend is, dat het woord authentein nergens anders in de Bijbel voorkomt. Paulus had het normale woord voor gezag kunnen gebruiken (exousia,) maar hij koos een ongebruikelijk woord. Een aantal geleerden heeft erop gewezen dat dit woord een negatieve klank heeft.
De betekenissen variëren van beheersen en domineren tot doden en vermoorden. Ook betekenissen die op het gebied van sexuele immoraliteit liggen worden genoemd.

Een voor de hand liggende conclusie is, dat het hier gaat om een verbod van een ongezonde vorm van gezag. Het is twijfelachtig om op grond van deze tekst te verdedigen dat vrouwen geen oudste, kringleider, voorganger, dominee, enz. mogen zijn.