Waar zijn de vaders?

In Marcus 10 doet Jezus een merkwaardige uitspraak.

28 Petrus nam het woord en zei: ‘Maar wij hebben alles achtergelaten om u te volgen!’ 29 Jezus zei: ‘Ik verzeker jullie: iedereen die broers of zusters, moeder, vader of kinderen, huis of akkers heeft achtergelaten omwille van mij en het evangelie, 30 zal het honderdvoudige ontvangen: in deze tijd broers en zusters, moeders en kinderen, huizen en akkers, al zal dat gepaard gaan met vervolging, en in de tijd die komt het eeuwige leven. Vele eersten zullen de laatsten zijn en vele laatsten de eersten.’ (Marcus 10:28-31 NBV)

Als we goed kijken, zien we dat Jezus in vers 30 (in het tweede rijtje met familieleden) geen vaders noemt. Maakt Jezus hier een vergissing? Ziet Hij iets over het hoofd?

Bijbeluitleggers gaan ervan uit dat het hier niet om een vergissing gaat, maar dat Jezus bewust de vaders weglaat. We lezen vaker dat Jezus de vaderrol relativeert (zie Matteüs 23:9).
In Jezus' tijd had de vader een belangrijke rol. We hebben het dan over de paterfamilias, de heer des huizes. Jezus laat de vaders bewust weg, ze staan teveel voor patriarchale overheersing. Het Koninkrijk van God wordt echter gekenmerkt door broederschap, niet door machtsverhoudingen. Vele eersten zullen de laatsten zijn!
Jezus heeft het hier niet over onze hemelse toekomst. Hij noemt specifiek: in deze tijd! In deze tijd zouden onze gezinsrelaties dus niet gekenmerkt moeten worden door de man als priester van het gezin.

Priester van het gezin

In het bericht Hoofd van het gezin schreef ik al dat de term priester van het gezin geen bijbelse basis heeft. Afgelopen zondag werd ik weer geconfronteerd met het idee dat de man de priester van het gezin is.

Een vriendin van mij schreef hierover:

We zouden af en toe allemaal als priesters moeten functioneren ten opzichte van elkaar. Priester zijn betekent dat je verbonden bent met God en dat andere mensen in contact met God komen door ons. Het heeft er niets mee te maken of je man of vrouw bent en het heeft alles te maken met God's genade.

Daar wil ik me van harte bij aansluiten. Zowel de gelovige man als de gelovige vrouw heeft in het gezin de verantwoordelijkheid om het geloof in praktijk te brengen.

In éénoudergezinnen of gezinnen waarvan één van de partners ongelovig is is het idee van de priester van het gezin al niet eens toepasbaar.

Onze Moeder in de hemel?

Vervolg op: Waarom is Jezus een man? en God is geen man

Het is algemeen bekend dat de Bijbel in mannelijke beelden over God spreekt. Jezus leert ons bijvoorbeeld te bidden: Onze Vader in de hemel (Matteüs 6:9 NBV.)

Minder bekend is, dat in de Bijbel ook vrouwelijke beeldspraak wordt gebruikt als het over God gaat:

Uit welke schoot wordt het ijs geboren, wie baart de rijp van de hemel (Job 38:29 NBV)

Zoals een moeder haar zoon troost, zo zal ik jullie troosten (Jesaja 66:13 NBV)

Sion zegt: ‘De HEER heeft mij verlaten, mijn Heer is mij vergeten.’ Maar kan een vrouw haar zuigeling vergeten of harteloos zijn tegen het kind dat zij droeg? Zelfs al zou zij het vergeten, ik vergeet jou nooit. (Jesaja 49:14-15 NBV)

En in Johannes 3 wordt gesproken over opnieuw geboren worden uit de Geest (zie Johannes 3:1-8.)

Sommige metaforen vergelijken God zelfs met een moeder. Kunnen we God dan ook aanspreken met Moeder?

Er zijn er mijns inziens een aantal redenen om dit niet te doen:

1. In veel talen worden mannelijke vormen algemeen gebruikt. "Jongens, eten!" (Dit wordt zelfs geroepen als de groep uit louter meisjes bestaat.) Voor vrouwelijke vormen geldt dit niet. Moeder zou de indruk kunnen wekken dat God een geslacht heeft.
2. De naam Moeder zou associaties kunnen wekken met godinnenaanbidding. Het neo-paganisme kent godinnen. De God van de Bijbel is totaal anders.
3. Moeder komt in de Bijbel niet voor als naam van God. Als we Moeder gaan gebruiken als naam voor God, dan geven wij een naam aan God waarmee Hij zichzelf niet aan ons geopenbaard heeft.

Waarom is Jezus een man?

Vervolg op: God is geen man

Als God niet mannelijk is, waarom kwam Jezus dan als man op aarde? Heeft dit een diepere theologische betekenis?

In de inleiding van het evangelie van Johannes lezen we:

Het Woord is mens geworden en heeft bij ons gewoond (Johannes 1:14)

In 1 Johannes 4:2 staat:

De Geest van God herkent u hieraan: iedere geest die belijdt dat Jezus Christus als mens gekomen is, komt van God.

Verder lezen we in de Bijbel veelvuldig dat Jezus zichzelf de Mensenzoon noemt. De nadruk ligt erop dat Jezus mens werd om mensen te redden. (Zie b.v. ook Filipenzen 2:5-9)

Ook in de geloofsbelijdenissen lezen we over de menswording van Jezus.

Die voor ons mensen en omwille van ons heil uit de hemel is neergedaald. En het vlees heeft aangenomen door de heilige Geest uit de Maagd Maria: en mens is geworden (geloofsbelijdenis van Nicea)

Die om ons mensen, en om onze verlossing uit de hemel is neergedaald en vlees heeft aangenomen uit de Heilige Geest en de Maagd Maria en mens is geworden. (Apostolische geloofsbelijdenis)

Wij geloven, dat in de Persoon van Jezus Christus, de goddelijke en menselijke naturen verenigd zijn, zodat Hij waarachtig God en waarachtig mens is. (Leerstelling 4 van het Leger des Heils)

Artikel 18 van de Nederlandse geloofsbelijdenis gaat over de menswording van Gods Zoon.

Met andere woorden: het menszijn van Jezus heeft een belangrijke theologische betekenis, aan het feit dat Hij een mannelijk mens was wordt geen theologische waarde toegekend.

Nu was het in de cultuur van de eerste eeuw ondenkbaar dat een vrouw rondtrok als leraar (rabbi) die (ook) mannen onderwees. Ze zou niet serieus genomen zijn. Trouwens, mannen spraken in het openbaar niet met vrouwen. Daarom was het nodig dat Jezus als man naar de aarde kwam.

God is geen man

God is een man, een wijze oude man met een lange baard. Tenminste, dat is de populaire voorstelling die men van God heeft. Maar klopt dit wel?

In Numeri 23:19 (NBG) lezen we een merkwaardige tekst:

God is geen man, dat Hij liegen zou; of een mensenkind, dat Hij berouw zou hebben.

Deze tekst staat in de tweede orakelspreuk van Bileam. In het verhaal van Bileam (Numeri 22-24) wordt regelmatig gezegd dat Bileam alleen kon zeggen wat God hem in de mond legde. Dit blijkt niet alleen maar uit de woorden van Bileam zelf, maar ook de verteller heeft dit standpunt (zie b.v. Numeri 23:16.) We kunnen er dus vanuit gaan dat vers 19 een waarheid over God weergeeft.
Het woord dat in de NBG vertaling vertaald is met man (ish) heeft als betekenis mannelijk persoon, maar er zijn meer betekenissen mogelijk. Het woord kan ook de betekenis mens hebben, vooral als het wordt gebruikt in contrast met (een) God. Ook de parallel (een bekende vorm in de hebreeuwse poëzie) met mensenkind in hetzelfde vers is een aanwijzing dat hier de betekenis mens bedoeld wordt.
De Nieuwe Bijbelvertaling vertaald dan ook terecht:

God is geen mens, dat hij zijn woord zou breken of terug zou komen op zijn besluit.

Deze tekst kan dus niet aangevoerd worden om te beargumenteren dat God geen man is.

Hoewel...
Als God geen mens is, hoe kan Hij dan een man zijn? In Johannes 4:24 lezen we dat Jezus zegt: "God is Geest". En misschien moeten we ons ook Deuteronomium 4:15-18 ter harte nemen; we moeten ons geen beeld van God vormen als man of vrouw.

Als God letterlijk mannelijk (van geslacht) zou zijn, dan moeten we tot de conclusie komen dat mannen meer beeld van God zijn dan vrouwen. Genesis 1:27 maakt ons echter duidelijk dat de mens, man en vrouw, het beeld van God is.

Echte mannen spelen voetbal

Er bestaan in onze samenleving hardnekkige ideeën over mannelijkheid. Klassiek is natuurlijk de gedachte dat een man niet mag huilen. Maar ook de gedachte dat ballet typisch iets voor vrouwen is (eigenlijk alleen voor kleine meisjes) viert hoogtij. Een man die aan ballet doet zal wel een homo zijn...
Zo nu en dan is de christelijke wereld ook besmet met dergelijke denkbeelden; vaak overgoten met een geestelijk sausje. In het Nederlands Dagblad van 4 oktober stond een interview met de Zuid-Afrikaan dr. P.H. Botha over homosexualiteit.

In het interview gaat Botha in op de oorzaken van homosexualiteit. Hij geeft aan dat de Bijbel homosexualiteit een zonde noemt. Homosexualiteit is niet het onderwerp van dit weblog, maar in het interview komt wel een opmerking voor, die naar mijn idee betrekking heeft op een verondersteld idee van mannelijkheid.

Is homoseksualiteit daarmee een keuze?
Ja, maar die keuze wordt wel beïnvloed door een bepaalde biologische aanleg. Je hebt robuuste jongens die graag voetballen. Je hebt ook zachte types met belangstelling voor kunst of mode.

Als ik het goed begrepen heb, wordt voetballen hier in verband gebracht met (heterofiele) mannelijkheid en kunst en mode met (homosexuele) vrouwelijkheid.
Wat heeft belangstelling voor kunst te maken met aanleg voor homosexualiteit? Wie het weet mag het zeggen...
Belangstelling voor kunst, mode en voetballen heeft gewoon te maken met persoonlijke interesse. Persoonlijk heb ik bijvoorbeeld helemaal niets met voetbal. En ik kom vaak genoeg mannen tegen die er net zo over denken; daarmee kunnen we het idee dat voetbal iets met mannelijkheid te maken heeft definitief naar het rijk der fabelen verwijzen.

Je zou net zo goed kunnen zeggen dat voetballende vrouwen een lesbische aanleg hebben. Laten we ophouden onze culturele (en dus tijd- en plaatsgebonden) ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid om te zetten in geestelijke wetmatigheden.